EKOLOGIA PROMOWANE

Jak dociera do kranu woda, czyli Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów od kuchni

Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów Spółka Akcyjna (GPW) zaopatruje w wodę odbiorców na terenie przeszło 60 gmin naszego województwa, na obszarze o powierzchni około 4300 kilometrów kwadratowych powierzchni.

Obszar ten zamieszkany jest przez 3,5 mln mieszkańców. System wodociągowy jest tak ukształtowany, że dostarcza do naszych klientów wodę z aż 11 stacji uzdatniania wody, bazujących na zasobach wód powierzchniowych bądź głębinowych, zlokalizowanych na obrzeżach tego systemu. Pobór wody ze środowiska jest realizowany zgodnie z posiadanymi pozwoleniami wodnoprawnymi. W zależności od charakteru ujmowanej wody wymaga ona odpowiedniego oczyszczenia i przygotowania tak, aby spełniać bardzo rygorystyczne wymogi stawiane wodzie przeznaczonej do spożycia. Po uzdatnieniu wody w zakładach i stacjach uzdatniania wody oraz podniesieniu ciśnienia w pompowniach drugiego stopnia do odpowiedniej wielkości, woda już jako „artykuł spożywczy” trafia do naszego systemu dystrybucji. System ten obejmuje wodociągi o średnicach nawet do 1600 mm, z kolei ich długość wynosi prawie 900 km! Z uwagi na liczbę obsługiwanych gmin system GPW rozciąga się od północy regionu, począwszy od gmin Kalety, Tarnowskie Góry i Miasteczko Śląskie, w kierunku południowym po gminy Porąbka, Goczałkowice i Strumień. A na wschodzie trasa naszych sieci sięga po miasta Dąbrowa Górnicza, Jaworzno oraz Imielin. Od strony zachodniej system dystrybucji wody obejmuje gminy Zbrosławice i Gliwice, natomiast w obrębie Rybnickiego Okręgu Węglowego – Wodzisław Śląski, Radlin i Pszów.

Rozległość systemu dystrybucyjnego najlepiej obrazuje okrąg o średnicy około 80,5 kilometra, w który można wpisać obszar działania GPW. Centralnym punktem tego układu jest w przybliżeniu rejon sieciowych zbiorników wyrównawczych w Mikołowie. Układ wodociągów doprowadzających wodę uzupełniają w dziewięciu lokalizacjach sieciowe zbiorniki wyrównawcze (w Paprocanach, Urbanowicach, Mikołowie, Murckach, a także w Pszowie, Czarnym Lesie, Chorzowie, Zagórzu i Łosieniu) o łącznej pojemności około 374 tysięcy m3(!), rozmieszczone w środkowej i południowej części układu wodociągowego GPW. Przepompownie sieciowe Paprocany, Urbanowice, Mikołów, Pszów i Staszic pompują wodę do wyżej położonych części naszego regionu. Siecią dystrybucyjną woda kierowana jest do blisko 930 punktów dostawy, skąd trafia ona do sieci miejskiej. Dalej siecią bezpośrednio (lub poprzez lokalne sieci osiedlowe) woda trafia do odbiorców końcowych, którymi są mieszkańcy regionu, zakłady przemysłowe i usługowe oraz inne obiekty użyteczności publicznej.

Pod względem układu wysokościowego system dystrybucyjny jest bardzo zróżnicowany. Górują w nim sieciowe zbiorniki wyrównawcze w Łosieniu (364 m n.p.m.), Murckach (348 m n.p.m.) i Mikołowie (334 m n.p.m.). Z kolei najniżej położonymi są stacja Zawada (217 m n.p.m.) oraz przepompownie w Urbanowicach (240 m n.p.m.) i Paprocanach (246 m n.p.m.). Takie zróżnicowanie wysokościowe sprawia, iż konieczne jest odpowiednie podnoszenie ciśnienia lub jego ograniczanie w poszczególnych częściach systemu, co oczywiście wpływa na koszty zużycia energii. Mając to na względzie, w GPW cały czas prowadzimy działania optymalizujące pracę pompowni (np. wymieniamy pompy na mniej energochłonne, sterujemy ich pracą poprzez falowniki czy też wykorzystujemy godziny pozaszczytowe do dopompowywania wody do zbiorników sieciowych).

Główną zaletą tak ukształtowanego systemu wodociągowego jest jego duża elastyczność i bezpieczeństwo, zarówno wydajnościowe, jak i tzw. przerzutowe. System zdaje egzamin mimo dużej zmienności zapotrzebowania na wodę na przestrzeni pór roku, dni tygodnia, jak i godzin w ciągu doby. Szczególnie widoczne było to w ostatnich latach (głównie w 2015 r. i 2019 r.), kiedy fale upałów przyczyniły się do drastycznego zwiększenia zapotrzebowania na wodę. Mimo iż zużycie chwilami osiągało 180% przeciętnych wartości, z naszego systemu wody nie zabrakło! I tu zwracamy uwagę na fakt, że większość naszych klientów ma możliwość otrzymywania wody z 2, 3, a w niektórych przypadkach nawet 4!, stacji uzdatniania wody, które w różnych sytuacjach ekstremalnych potrafią się wzajemnie uzupełniać. Skąd są zaopatrywane poszczególne rejony województwa?

Zaopatrzenie miast Katowice, Tychy, Ruda Śląska, Chorzów, Siemianowice Śląskie odbywa się poprzez zbiorniki sieciowe Mikołów i Murcki. Zasilane są one ze stacji uzdatniania wody w Dziećkowicach, Goczałkowicach i Kobiernicach. Jest to tzw. układ pierścieniowy, pozwalający na ciągłą dostawę wody do centrum aglomeracji. Hipotetyczna przerwa dostawy, z jakiejkolwiek przyczyny, pozwala „podać” wodę z innego kierunku, i to bez ograniczeń ilościowych.

Rejon Rybnickiego Okręgu Przemysłowego, obejmujący m.in. gminy Rybnik, Knurów, Wodzisław Śląski, Jastrzębie- -Zdrój i Pawłowice, zasilany jest również systemem pierścieniowym z trzech kierunków, tj. ze stacji wodociągowych Goczałkowice i Strumień oraz układu zbiorników Mikołów–Pszów.

Wschodnia część Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, czyli obszar gmin Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec, Będzin, Jaworzno i Czeladź, jest obsługiwana ze stacji uzdatniania wody Łazy, Maczki i Będzin, przy czym produkcja stacji uzdatniania wody w Łazach, z uwagi na specyfikę terenu, może zaopatrywać jedynie obszar Dąbrowy Górniczej. Ale jesteśmy przygotowani na każdą sytuację, a ze stacji w Będzinie oraz Maczkach można (w przypadku teoretycznej awarii) dodatkowo zaopatrzyć w wodę znaczną część Dąbrowy Górniczej. A jeśli chwilowo nie działałaby stacja w Będzinie, to istnieje możliwość bardzo szybkiego podania wody w obsługiwany przez nią rejon ze stacji wodociągowej w Maczkach. Ta stacja „podaje” wodę do odbiorców w Jaworznie, Sosnowcu, Katowicach i Mysłowicach.

Z kolei obszar północny, tj. Miasteczko Śląskie, Świerklaniec, Piekary Śląskie, Bobrowniki, zaopatrywany jest ze stacji uzdatniania Bibiela i Kozłowa Góra. W każdej chwili można podać wodę z drugiego kierunku, dokonując jedynie koniecznej w tym przypadku regulacji sieci magistralnej. Dla miast Bytom, Radzionków i Świętochłowice źródłami zaopatrzenia w wodę są stacje Bibiela i Miedary (poprzez przepompownię Staszic). A rejon zachodni – obsługiwany przez GPW – stanowią gminy Tarnowskie Góry, Zbrosławice, Zabrze, Gliwice i Pyskowice. Zaopatrywany jest w wodę ze stacji Zawada i Miedary oraz Kobiernice, Goczałkowice i Dziećkowice poprzez zbiorniki sieciowe w Czarnym Lesie.